Oostakker tijdens de Eerste Wereldoorlog

De situatie in België in 1914oostakker tijdens de eerste wereldoorlog

Om de situatie in Oostakker tijdens de eerste wereldoorlog beter te begrijpen, is het belangrijk om de toestand in België vanaf augustus 1914 te belichten. 

De Dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije verklaarde op 28 juli 1914 de oorlog aan Servië naar aanleiding van de moord op de Oostenrijkse troonopvolger Franz Ferdinand door Gavrilo Princip een maand eerder. Daags hierna riep de Belgische regering 3 lichtingen op om de Belgische grenzen te bezetten.

Op 31 juli stuurde Duitsland, dat een alliantie had met Oostenrijk en Italië (Triple Alliantie van 1882) zijn ultimatum aan Frankrijk en Rusland. Tegen de avond besliste de Belgische regering over te gaan tot algemene mobilisatie van de legertroepen. Koning Albert I nam op 2 augustus het bevel over het Belgische leger.

Het Duitse ultimatum werd in de avond van 2 augustus 1914 door de Duitse gezant te Brussel, von Below, aan de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Davignon overhandigd. In dit document beweerde Duitsland te weten dat Frankrijk zijn aanval op Duitsland doorheen België zou voeren. Duitsland eiste daarop het recht om door België te trekken met zijn troepen. Als België akkoord ging, dan zou het na het herstel van de vrede terug onafhankelijk zijn en zou de schade vergoed worden. Indien hier niet op ingegaan werd, dan zou België als de vijand beschouwd worden.

België wilde neutraal blijven en ging dus niet in op de eis. Op 4 augustus om 9u penetreerde het Duitse leger de oostgrenzen van België. Op dat moment telde het Belgisch leger uit 200 000 man.

Een tweetal weken later, op 20 augustus, moest het Belgsich leger zich terugtrekken op de fortenlinie bij Antwerpen (slag bij Houtem en Aarschot) waarbij veel soldaten sneuvelden. Diezelfde dag trokken de Duitse troepen Brussel binnen. Antwerpen viel op 9 oktober en 30 000 soldaten moesten vluchten naar Nederland. De anderen konden achter de IJzerlinie post vatten op 15 oktober.

Tussen 26 en 29 oktober 1914 liet Albert I het sluizencomplex van Nieuwpoort openen, wat de vlakte omtoverde tot een drassige poel en het Duitse leger staande hield. De oprukkende Duitse soldaten werden zo tegengehouden en beide legers groeven zich in. Dit was het begin van een loopgraven- en stellingenoorlog die 3,5 jaar zou duren.

Oostakker tijdens het begin van WO I

De eerste vermelding van de oorlogssituatie in Oostakker vinden we terug in het gemeenteraadsverslag van 30 september 1914 waarin Burgemeester Albert Van Loo voorstelde om aardappelen en steenkool aan te kopen om de armen uit Oostakker tijdens de wintermaanden te voorzien. Dit lukte echte niet en Oostakker was zelfs genoodzaakt een voorschot te vragen aan de provincie van 3000F.

Oostakker lag, net zoals 2579 andere gemeenten in bezet gebied. België werd op dat moment bestuurd door een Duitse gouverneur-generaal. Onze gemeente viel niet onder zijn gezag aangezien dit Etappengebied was: een gebied met militair belang dat West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, delen van Henegouwen en Luxemburg omvatte.

Het Etappengebied diende voor 2 zaken: rust en bevoorrading van Duitse soldaten. De bevoorrading haalde de bezetter bij onder andere de inwoners van Oostakker. Het ging om opeisingen van voeding, brandhout, meubels, paarden, ... Ze slachtten de beste dieren uit de stallen, namen de mooiste stukken vlees mee.

Naast bevoorrading was het laten uitrusten van vermoeide en gewonde Duitse soldaten een tweede functie van het Etappengebied. De soldaten werden te slapen gelegd in de schoolgebouwen of bij mensen thuis, zonder dat de toestemming van de bewoners werd gevraagd. Het leven in het Oostakker was dus voor de bevolking niet gemakkelijk. Een aantal voorbeelden:

  • In Oostakker konden de bewoners zich niet zomaar vrij verplaatsen: ze moesten een toestemming krijgen om de gemeente te verlaten. Deze toelating moesten ze vragen en betalen bij de Kommandant in Ertvelde en later in Gent.
  • Mensen bleven dus zo veel mogelijk thuis, in hun eigen buurt. Er was weinig verkeer. De auto was zeldzaam en een kar kon niet getrokken worden als je paard was opgeëist. ‘s Avonds werden zo weinig mogelijk lampen aangestoken en bovendien was er amper straatverlichting. De Duitsers wilden dit: dat maakte het werk van verkenningsvliegtuigen moeilijker.
  • De bezetter legde ook veel verplichtingen op. Zo voerden zij het Duitse uur in (1 uur verschil) en moesten alle klokken dit uur aangeven. Ook werd mensen verboden om nog duiven te houden, uit schrik dat men via duiven berichten zou verspreiden.

Oostakker behoorde samen met Ertvelde, Zelzate, Wachtebeke, Oosteeklo, Sleidinge, Evergem, Sint-Kruis-Winkel, Boekhoute, Mendonk, Zaffelare en Assenede tot de Kommandantur Ertvelde, maar werd in 1916 bij Kommandantur Gent gevoegd.

Hongersnood en geldproblemen

De Belgische industrie viel geleidelijk aan stil door gebrek aan grondstoffen en opeisingen van Duitsland. Hierdoor werden velen werkloos en moesten ze voor Duitsland werken. De voedselvoorraden slonken zienderogen en hongersnood werd al snel een feit. De VS hielp met voedselbevoorrading voor Belgische inwoners.

Op 22 december 1914 besliste de gemeenteraad van Oostakker om soep uit te delen aan de behoeftigen in de gemeente. Er werd bij de inwoners aangeklopt om financiële middelen om het lokaal bestuur, de kosten voor de bezetting en de liefdadigheid te financieren. Daarnaast werd een belasting geheven op honden. Herhaaldelijk werd bij particulieren geleend door de gemeente. In 1917 werden de belastingen nogmaals verhoogd om de stijgende kosten te dekken.

Duits militair vliegveld in Oostakker

Eind 1917 bouwden de Duitse bezetters in Oostakker een bijkomend vliegveld voor Sint-Denijs-Westrem. Dit was gelegen in de wijk "Sterreken", tussen de Langerbruggestraat en de Hesstraat, evenwijdig met de Meulestraat (de huidige Ledergemstraat). Naast het vliegveld waren er ook vijf vliegtuigloodsen, twee bunkers en twee posten voor luchtafweergeschut. De voornaamste taak van deze vliegvelden was de mogelijkheid het Westelijke front te kunnen bestrijken. De vliegvelden konden gebruikt worden om de geallieerde stellingen zoals in Drongen, Mariakerke en Wondelgem aan te vallen en te bestoken met bommen. Ook Groot-Brittannie was één van de rechtstreekse doelwitten vanuit Oostakker.

De piloten verbleven in het Kasteel van Baron Van Loo. Een duizendtal soldaten leefde in en rond het vliegveld. Ze sliepen in voorraadschuren van de families Bonne, Naudts en Van Vreecken. De officieren woonden in dezelfe hoeves en ook in Brouwerij Geers.

De bunkers bleven tot aan de uitbreiding van Volvo zeer gegeerde speelplaatsen voor de Oostakkerse kinderen.

De huidige zandontginningsgebieden op de rand tussen Oostakker en Lochristi staan gekend als de "Zandontginning 't Vliegveld te Lochristi en Oostakker (Gent)". Sommige bronnen beweren, ten onrechte, dat de randen van het oude vliegveld worden begrensd door volgende straten: Noordkant: de Veldstraat en de Oude Veldstraat. Westkant: de Drieselstraat met de terreinen van Volvo Trucks. Waarschijnlijk staat het WO II executieoord van Oostakker ook nog op de originele site van het vliegveld. Oostkant: tot ongeveer de huidige Hijftestraat. Zuidkant: huidige N70.

Sint-Amanduskerk vernield tijdens bombardement

Op 10 december 1917 werd de Sint-Amanduskerk van Oostakker met bommen bestookt en grotendeels vernield. Het hele dak stortte in en vernielde al de kerkmeubelen. Alleen de toren bleef overeind staan. De bommen waren bovendien afkomstig van Engelse vliegtuigen! Middels een noodkerk, opgetrokken in 1918 werd er gewerkt voor de heropbouw van de parochiekerk.  

Foto's: (1+2) Archief DSMG Sint-Amandsberg (3+4) Staatsbibliothek Berlin

Oorlogsslachtoffers in Oostakker

Inwoners overleden als oorlogsslachtoffer in 1914-1918

BILLIET Gaston-Julien LABIEZE Hector
BONNE Jan PAUWELS Emiel
BOELENS Petrus POELMAN Frans
BOUSSAER Medard VAN BELLE Alphonse Thomas
COYSMAN Odile VAN DE CAPELLE Joseph
DE BACKER Florimond VAN DEN ABEELE Gustaaf
DEBERSAQUES Leon VAN HOLLEN Celestinus-Leon
DE COCK Désiré VAN SPREYBROECK Edmond
DE MOOR Livinus VEREECKEN Gustaaf
ELDERWEIRDT Philemon VOGELS Oscar
HELDERWEIRDT Romaan WATERLOOS Fritz

Opgeëisten-overledenen

DOBBELAERE Theophile
EVERAERT Cesar
EVERAERT Désiré
ROEGIERS Philogeen
VAN BRUSSEL Gustaaf
VAN DE WALLE Renaat
VAN SCHYNDEL Alphonse

 

Het einde van Wereldoorlog I

Eind september 1918 begon het geallieerd offensief onder leiding van General Foch. Geleidelijk aan werd België heroverd op de Duitsers. De geallieerden vatten post rond Drongen, Mariakerke en Wondelgem. De Duitsers lagen in Oostakker-Lourdes. Over Gent heen beschoten ze elkaar. Tijdens de nacht van 10 op 11 november kwamen de eerste Belgische soldaten Gent binnen. De Duitsers waren weg, Gent was bevrijd.

Op 11 november 1918 om 11u werd de wapenstilstand afgekondigd. De Eerste Wereldoorlog was voorbij, maar zou nog lange tijd weerslag hebben op de gemeente.

 

Straten in Oostakker verwijzen naar Eerste Wereldoorlog

In Oostakker zijn er 4 straatnamen die verwijzen naar de Eerste Wereldoorlog, meer bepaald naar vrouwelijke verzetstrijders. Het gaat om de recente verkaveling aan de Groenstraat:

  • Leonie Rammeloostraat (Leonie Rammeloo uit Boekhoute)
  • Emilie Schattemanstraat (Emilie Schatteman uit Boekhoute)
  • Elise Grandprezstraat (Elise Grandprez uit Stavelot)
  • Louise Derachestraat (Louise Derache uit Luik)

 

Bronnen:

  • Oostakker in de 20ste eeuw - Roger Poelman
  • Bunkergordel.be
  • Gulden Gedenkboek van den oorlog 4 augustus 1914 - 11 november 1918 - Gemeente Oostakker

 

 

 

Solden

 
 
x

Fan van Oostakker?

Bljif op de hoogte van het laatste nieuws in Oostakker via onze nieuwsbrief.

We sturen geen spam.